365 – Slim omgaan met de 3 december leugens: pak en houd regie deze kerstvakantie

Transcript

De hele aflevering om te lezen

Introductie: kerstdrukte en het begrip egodepletie

Goedemorgen, ik wil het vandaag graag met je hebben over de kerstdrukte natuurlijk, wat daar speelt en waar je last van kan hebben en dat is een term uit de psychologie en die heet egodepletie. Dat is een psychologisch principe wat vooral speelt als je al een beetje moe bent en als je heel veel te doen hebt. Nou, ik leg je graag uit wat het precies is, hoe je daar last van kan hebben en natuurlijk ook wat je ermee kunt doen om wel degelijk te kiezen voor jezelf en te zorgen dat jij deze kerstperiode, deze hele decemberperiode, regie hebt en houdt.

Vaste intro: Mieke Kosters en haar podcast

Mijn naam is Mieke Kosters. Ik ben expert in gedragsverandering, auteur van acht bestsellers met meer dan 350.000 verkochte boeken en host van deze podcast met al meer dan 1,4 miljoen downloads. Ben jij die vrouw die alles op de rit heeft behalve haar eigen rust, energie en gewicht? Die precies weet wat ze moet doen maar het steeds niet doet? Dan zit je hier goed. Deze podcast gaat niet over strenger zijn of harder werken, want dat ken je al. Ik leer je stoppen met vermijden. Mijn regieformule draait om drie stappen. Weten wat je verlangt, jezelf prioriteit maken en gewoon doen, ook zonder zin. Daarmee stop je met zoveel moeten en krijg je die vrijheid, lichtheid en levenslust terug. En laten we eerlijk zijn, december is de ultieme test voor jouw regie. Wil jij deze kerstvakantie niet hopen dat het goed gaat, maar zeker weten dat je volop geniet zonder spijt? Meld je dan aan voor mijn 14-daagse december podcastserie, jouw dagelijkse anker in de feestdagendrukte. De link staat in de show notes. Laten we beginnen, want wat je niet verandert, kies je.

Scenario: bitterballen en wijn op kerstavond

We zitten natuurlijk een paar dagen voor kerst en ja, de kerstdrukte begint dan echt. Misschien zit jij er al midden in, maar ik wil het graag hebben vandaag over de gedachte, ja, maar dit jaar ga ik alles anders doen. Ik ga gewoon goed opletten. Ik weet het allemaal wel en ik moet even doorbijten op karakter. Dus je zegt, ik neem maar één glas wijn, ik eet niet veel hapjes, ik ga dit jaar niet volledig los. Ik laat het niet helemaal lopen, ik ga niet ontsporen.

En toch, op eerste kerstdag, rond vier uur, als die schaal met bitterballen rondgaat, neem je er zo vijf. En dat ene glas wijn is ook alweer leeg en de volgende is alweer gevuld en dan komt dat stemmetje in je hoofd. Zie je wel, geen ruggengraat. Ach, waarom maak ik mezelf ook zo moeilijk? December is gewoon te moeilijk voor mij. In januari begin ik echt.

Nou, dat is heel menselijk en dat herkennen we allemaal wel, denk ik, af en toe.

Egodepletie verklaard door psycholoog Roy Baumeister

Maar als je kijkt wat er dan speelt, er komen best wel interessante dingen naar voren. Een aantal daarvan heb ik ook behandeld in de masterclass Nieuwe Gewoonten Ontwikkelen.

Eén ding wil ik graag in deze podcast benoemen en dat komt uit de wetenschap, dat is een psycholoog, Roy Baumeister heeft dat ontdekt, en hij zegt wat er vaak speelt in drukke periodes is ego depletie. Dat is geen karaktereigenschap, maar hij zegt wilskracht is eigenlijk een soort batterij. En iedere keer op een dag dat je een beslissing moet nemen, of dat je jezelf moet inhouden, oftewel dat je bewust een keuze maakt, bewust nadenkt.

Dus dat gaat dan natuurlijk, bewust nadenken gaat om, als je de masterclass gevolgd hebt, weet je waar ik het over heb, Kahnemans Systeem 1 en Systeem 2. Kijk, een mens maakt op verschillende manieren keuzes.

Systeem 1 en Systeem 2 volgens Kahneman

Met Systeem 1, dat zijn je intuïtieve keuzes, die gaan snel, dat zijn automatismes, dat zijn gewoontes. Je kunt ook Systeem 2 gebruiken om keuzes te maken en dat betekent dat je echt een afweging maakt, dat je er tijd en energie in stoopt, dat je logisch gaat nadenken, dat je stilstaat bij de voor- en nadelen. Dat noemen ze Systeem 2, in het boek van Kahneman noemt hij dat Systeem 2. En hij zegt iedere keer, als je op die manier een beslissing neemt, dus als je eigenlijk een impuls onderdrukt, maar bewust gaat kiezen, afweging gaat maken, dan kost dat, als het ware, stroom. Je batterij raakt op. Dus dat kost energie, dat kost tijd, dat kost moeite. Weet je, zal ik nu wel of niet wat bij de koffie nemen, daarover nadenken, dat is een voorbeeld van zo'n keuze die energie kost. Maar ook als je bij het kerstdiner, als je schoonmoeder een opmerking maakt over je opvoeding en jij slikt je irritatie in.

Kijk, in december zijn er vaak veel prikkels, veel dingen waar je keuze moet maken, dus een ultieme tijd waarop die batterij leeg gaat. Prikkels, geluid, druk, familieverwachtingen, cadeaus die je nog moet kopen, diners die je moet organiseren, gesprekken waarop toch een bepaalde diplomatie handig voor is. Dus tegen de tijd dat die schaal met bitterballen voorbij komt, is die wilskrachtbatterij als het ware leeg, fysiek leeg.

Prefrontale cortex offline, oerbrein neemt het over

Je prefrontale cortex, het gebied in je hersenen, in je brein waarmee je die verstandige keuzes maakt, waarmee je logisch nadenkt, waarmee je kiest voor je langetermijndoel, dat gaat als het ware offline. En dan neemt je oerbrein, dus dat systeem 1 neemt het dan over. En dat wil maar één ding. Korte termijn, genot, plezier, gemak, suiker, vet, comfort. Nu ook nog eens een keer, niet later, maar nu. En dat maakt het natuurlijk echt ingewikkeld. Dat maakt ook, het is misschien best wel herkenbaar, dat maakt ook dat je 's avonds, als je een hele drukke dag gehad hebt, dat je 's avonds als je thuis komt en op de bank ploft, vaak minder regie ervaart, waardoor je makkelijker toch voor de bel gaat, omdat je te maken hebt met egodepletie. Je raakt je energie. Onbewuste keuzes te maken is een beetje op eigenlijk, daar komt het op neer.

Drie decemberleugens die je vatbaar maken

En als die batterij leeg is, dan word je dus vatbaarder voor smoesjes. In december zijn er een aantal smoesjes of leugens die heel vaak voorbij komen. En dat is belangrijk, dat je die gaat herkennen. Want het is niet zo, overigens, laat me dat even duidelijk zeggen, dat op het moment dat je moe bent, dat je geen keuzes meer kunt maken, het kost alleen energie. Meer energie dan misschien ochtends vroeg.

Dus als je daar bewust van bent, kun je ook tegen jezelf zeggen, ik heb het gevoel dat mijn energie op is, maar ik kan nog wel keuzes maken. Ik kan moeilijke dingen doen. Ik herken dat het gebeurt. Ik zie die neiging om een systeem 1, om een oerbrein de keuzes te laten maken, om erin mee te gaan. Maar ik kan wel degelijk andere keuzes maken.

Nou, nog beter is natuurlijk dat je het beter verdeelt over de dag. Dus als je overdag wat meer rust pakt en wat meer aandacht hebt voor wat je nodig hebt, tijd voor jezelf hebt, dan ben je niet zo moe 's avonds. Dat is natuurlijk helemaal de ultieme oplossing. Maar hoe dan ook, stel dat dat wel zo is, werkt het dus om door te krijgen wanneer je toch in die smoesje stapt. Nou, vaak is dat dus wat later op de dag, dat je daar gevoeliger bent.

Maar ik wil er in ieder geval drie noemen die in december vaak voorbijkomen en die jij hopelijk gaat herkennen.

Eerste decemberleugen: het is maar één keer per jaar

De eerste is de decemberleugens, noem ik het maar, de drie decemberleugens, waar je gevoelig voor bent, zeker als je al wat moe bent, als je dus last hebt van die ego-depletie, het is maar één keer per jaar.

Die schaal oliebollen, of dat glas wijn, of dat toetje terwijl je eigenlijk al heel vol zit, of de hapjes die nog na het eten komen. Of die logeerpartij waar je de neiging hebt om ja op te zeggen. Ach, het is maar één keer per jaar.

En dat klinkt logisch, maar het betekent dat je schiet in schaarste denken. En schaarste denken maakt dat je vaak keuzes maakt waar je achteraf niet blij mee bent. Schaarste denken is eigenlijk de kerngedachte: ik ben bang iets te kort te komen. Ik kom iets te kort als ik nu nee zeg.

En dat is echt zonde. Want je zuift jezelf, je echte zelf, daardoor weg. Weet je, je zegt op alles ja, je agenda is overvol en je eet te veel. En ja, dat is echt zonde, want dan laat je het zo weer lopen.

Dus één keer dat iets maar één keer per jaar is, is geen excuus om jezelf kwijt te raken. Dat is een helpende gedachte die jou kan helpen deze december. Eén keer per jaar is geen excuus om mezelf kwijt te raken.

Er is meer dan genoeg. Het is gezellig genoeg. Weet je, het is goed genoeg. En dat is meer de overvloedgedachte. Dus denk, het is maar één keer per jaar. Oh, wacht, ik wil niet denken vanuit schaarste, want dat leidt tot keuzes waar ik niet blij mee ben. Het draait om. Er zijn meer dan genoeg oliebollen. Eén oliebol is ook genoeg. Daar ben ik hartstikke tevreden mee. Ik voel me echt beter als ik nu kies voor mezelf.

Tweede decemberleugen: ik begin in januari wel

Nou, de tweede decemberleugen, die noemde ik al een paar keer, omdat dat toch wel een ding is wat ik echt heel vaak hoor. Ach, ik begin in januari wel weer. Laat maar. En op het moment dat je toegeeft aan die gedachte, als je 's avonds moe bent, dan geef je jezelf als het ware een vrijbrief om los te gaan. En dat is echt zonde, want je houdt jezelf daarmee echt voor de gek.

En dit doe je nu misschien in december. Ach, ik begin in januari wel weer. Maar dat doe je in januari. Het is echt niet zo dat je dan deze gedachten niet meer hebt. Dan heb je hem ook, maar dan is hij iets anders. Dan zeg je bijvoorbeeld, eerst maar even die deadline op mijn werk, dan kies ik wel voor mezelf. Eerst maar eens een keer goed slapen, dan maak ik wel keuzes. Er is altijd wel weer iets. Maar deze klinkt zo lekker, omdat het zo'n overzichtelijke datum is natuurlijk, 1 januari. Dat is heel bekend om opnieuw te beginnen.

Maar je houdt jezelf daarmee voor de gek. Je geeft jezelf als het ware toestemming om los te gaan. Om niet in beweging te komen. Om op de bank te blijven hangen. Om overal ja op te zeggen en niet meer bij jezelf stil te staan wat je nodig hebt. Om door te gaan in eten als je moe bent. En dat is echt zonde.

Want ja, dan moet je in januari eigenlijk, weet je, dan graaf je een kuil waar je zelf in gaat zitten. En in januari moet je eerst die hele kuil weer uit klimmen voordat je op het niveau bent waarbij je nu bent. En dat is echt, echt zonde. Geloof me, als je het nu aanpakt, dan heb je daar in januari onwijs veel profijt van. Maar niet alleen in januari, ook nu. Want je voelt je 1