391 – Perfectionisme houdt je dik (serie over perfectionisme en afvallen 1/3)

Transcript

De hele aflevering om te lezen

Voorbeeld: kaasplankje verpest de week

Je hebt drie dagen goed gegeten, echt gewoon helemaal volgens je plan, volgens je basiseetpatroon. En ja, je voelt je eigenlijk hartstikke goed. En dan zit je bij je vriendin en die heeft een wijntje en een kaasplankje en jij neemt toch een stukje. En nog één. En nog één. En ja, denk je, nu is alles al verpest, dan kan ik net zo goed de rest van de avond ook gewoon eten wat ik wil. Eén stukje kaas en die hele week voelt als mislukt. Dus ook die dagen die wel goed gingen, die zie je eigenlijk al niet meer. Je bent in je hoofd vooral bezig met dat wat niet goed ging.

En dat is een voorbeeld van niet een wilskrachtprobleem of een eetprobleem, maar perfectionisme. En vandaag is de eerste aflevering van drie specials over perfectionisme en afvallen. En ik leg je uit waarom perfectionisme je juist dik houdt.

Je eet niet uit honger, dat weet je al lang. Je eet 's avonds op de bank als de kinderen op bed liggen en de dag eindelijk voorbij is. Niet omdat je trek hebt, maar omdat je even niets meer hoeft. Maar als honger niet je probleem is, is eten nooit de oplossing.

Introductie Mieke Kosters en de podcast

Ik ben Mieke Koesters. Ik heb acht bestsellers geschreven over de psychologie achter eten, waaronder het geheim van slanke mensen. Meer dan 350.000 boeken verkocht en deze podcast heeft al 1,6 miljoen downloads. Ik help vrouwen afvallen zonder dieet. Elke dag chocola, 12 kilo eraf, het kan. Niet met streng zijn, maar met regie. En in deze podcast leg ik uit hoe je dat doet. Concreet, positief, met meeltijd en daadkracht. Zodat jij straks in die spiegel kijkt en jezelf een knipoog geeft. Vrij, lachend en licht.

Wil jij echt van die kilo's af? En ook blijvend? Let dan op, hou de podcast in de gaten. Want begin april start er iets wat ik nog nooit eerder heb gedaan.

Iets wat perfect aansluit op alles wat ik je in deze serie vertel. Perfectionisme

Wat perfectionisme werkelijk is

Heel vaak klinkt perfectionisme bijna als een compliment. Ja, ik ben nogal perfectionistisch. Alsof je eigenlijk daarmee zegt, ik heb hoge standaarden. Ik lever kwaliteit, ik ben ambitieus. Maar dat is het niet.

Kijk, ambitie dat duwt je vooruit. Maar perfectionisme houdt je tegen. Want echt perfectionisme gaat niet over beter willen worden. Het gaat over de angst om niet goed genoeg te zijn. En die angst die zit af en toe heel diep.

Kijk, dat werkt zo. Dus als dingen niet perfect gaan, dan ben je niet goed genoeg. Dat is eigenlijk de kern van perfectionisme. Als het niet perfect gaat, ben je niet goed genoeg. Nou, daar gaat het om. Dus niet om die hoge standaard, maar over wat er gebeurt als je die standaard niet haalt.

En bij afvallen zie ik het echt heel vaak. Dus je begint op maandag met een strak plan. En je hebt weer goede voornemens. En dan gaat het goed en dinsdag ook en woensdag ook. En dan gaat het mis, omdat je een traktatie neemt op je werk. En ja, het was iemands verjaardag. En dan in je hoofd klikt er iets en denk je, nou, het is over. Want het was niet perfect. En als het niet perfect is, dan heeft het geen zin meer. Dan kan ik net zo goed stoppen.

Dus het draait daarom dat alles of niets gedrag, dat idee van het is niet goed genoeg, ik ben niet goed genoeg, ik doe het niet goed genoeg, ik kan het niet goed genoeg, ik zal het nooit goed genoeg leren.

Dus perfectionisme zorgt ervoor dat je opgeeft als het niet vlekkeloos gaat. Dus één fout of één stuk taart, één avond veel gegeten en je gooit de hele week weg. Eigenlijk gooi je jezelf weg. Je doelen, je successen die er ook waren, het is allemaal niets meer waard. Dus perfectionisme is angst, geen ambitie.

En dat is echt een heel, heel belangrijk onderscheid.

Voorbeeld: de weegschaal

Nou, een paar situaties om het nog wat duidelijker te maken. Dus bijvoorbeeld de weegschaal. Je hebt de hele week goed gegeten, je stapt op de weegschaal en er staat hetzelfde getal. Of misschien zelfs 200 gram meer. Dus wat doe je? Je denkt, zie je wel, het werkt niet bij mij. En dat is één meetmoment of één getal. En je conclusie is, ik faal. Dus niet, de weegschaal schommelt, dat is normaal in een langdurig traject. Niet, ik heb misschien vocht vastgehouden of misschien zout gegeten of zo. Nee, ik faal. Want het moest meteen resultaat opleveren. Perfect resultaat ook nog. Niet dit resultaat.

Voorbeeld: het weekend telt niet mee

Nog een voorbeeld, weekend. Door de week had ik het prima gegeten. En dan vrijdagavond, gezellig, je neemt een hapje, nog één. En dan denk je, zaterdag, ja hoor, het is weer weekend. En in het weekend hou ik het nooit vol. Zie je wel, dan ga ik weer. Nou ja, maandag begin ik wel weer. Alsof het weekend niet meetelt. Alsof je pas weer opnieuw kan beginnen als het maandag is. Omdat dat automatisch eigenlijk allemaal mislukt is.

Voorbeeld: uitstellen van je basiseetpatroon

Nog een voorbeeld, wat ik ook best vaak zie. Ik heb het natuurlijk heel vaak over een basis eetpatroon. En dat betekent een soort plan maken voor jezelf. Hoe wil ik eten? Maar je doet het niet. Of niet echt. Of maar half. Want het is nog niet helemaal goed genoeg. Het is nog niet helemaal perfect. Je moet eerst eigenlijk nog iets meer erover lezen. Nog iets meer leren. Nog iets meer kijken over gezond eten, wel of niet. En hoe zit dat dan? Nog iets meer luisteren. Als je alles weet, dan kun je een goed basis eetpatroon maken. Dan kun je echt beginnen. Maar ja, dat moment. Van het perfect weten. Dat moment komt nooit. Dus je blijft eigenlijk uitstellen omdat je bang bent dat het niet perfect genoeg is.

Perfectionisme als motor achter yo-yo diëten

Niet goed genoeg is. Dat is wat perfectionisme doet. Het creëert een onmogelijke standaard. Voor jezelf. En alles wat niet aan die standaard voldoet, ja, dat voelt als falen. Als niet goed genoeg. En daarmee wordt één koekje dus een ramp. Eén avond wordt de week. En een week wordt het begin. En dat is de motor. Dus perfectionisme is de motor achter yo-yo diëten.

Nou, ik ken het ook hoor. Soms is het zo: als je begint met afvallen en het gaat goed, dat is ook een vorm. Dan word je eigenlijk steeds enthousiast. Maar als ik nog minder eet, dan gaat het nog sneller. Nog minder, nog strikter, nog meer resultaat. Dus je wordt hebberig. En extremer. Tot op het punt dat je het niet meer volhoudt. Omdat je standaarden dan niet meer reëel zijn, maar veel te hoog. En niemand houdt dat vol. Niemand kan een leven lang afzien. Niemand kan een leven lang streng zijn.

En het resultaat daarvan is dat je eigenlijk niks geleerd hebt. Dus dat je alleen geswitched bent van alles naar niets. Van ik eet alles naar ik eet bijna niets. En weer terug. Je eet geen patroon. Je verandert in de kern niets. Je hebt alleen een nieuwe ronde yo-yo ingevoerd.

Dat is hoe het gaat. Dus je begint streng. Bijna perfect. Dan voel je je goed. En dan kan je vaak nog wat opschroeven. Nog strikter, nog minder. Totdat je klapt. En dan is het over. Want er is geen ruimte voor goed genoeg. Het moet perfect.

En dat verschil tussen goed genoeg en perfect, het doorbreken van perfectionisme. Maar als je blijft hangen in het moet perfect, dan begin je dus op een gegeven moment weer overnieuw. Opnieuw moet ik zeggen. Weer streng, weer perfect tot de volgende klap.

Kijk, ik heb ooit er een gedichtje over geschreven. Dat begon met deze zin: wie geen fouten mag maken, maakt er direct al een.

Hoe slanke mensen met een misstap omgaan

Nooit genoeg, nooit goed genoeg. Die lat leg jij alleen. En dat is het. Kijk maar eens naar slanke mensen. Die eten ook taart op een verjaardag. Die eten ook een keer teveel op een vrijdagavond. Maar het verschil is. Dat ze daar geen oordeel van maken. Over wie ze zijn. Over wat ze kunnen. Zij denken niet. Oh, nou heb ik gefaald. Ik leer het nooit. Ik kan het niet. Ik ben niet goed genoeg. Ze denken, nou dat was lekker. Die taart. Prima, morgen weer normaal. Geen drama.

Dat is hiervoor bedoeld. Jouw ene stuk taart. Brengt jouw langetermijn afvalresultaat ook niet in gevaar. Tenzij je van die taart. Drama maakt. En dat eigenlijk doortrekt. In die hele week. Dat je daar de hele week last van hebt. En dat is natuurlijk precies wat juist perfectionisme doet.

Nou. Nu kan je zeggen. Oké. Perfectionisme is dus angst en niet echt ambitie. En ik snap hoe het werkt bij afvallen. Dus ik begrijp het ergens rationeel. Begrijp ik het wel. Maar ik voel me daadwerkelijk. Nog steeds mislukt. Als ik taart eet. Terwijl het niet de bedoeling was. En dat kan heel goed zo zijn. Want je hebt natuurlijk niet met één podcast. Of één keer erover lezen. Dat hele perfectionisme. Wat je in al die jaren hebt opgebouwd. En in één keer over boord gegooid.

Eerst doen, dan voelen

Maar dan geldt het volgende. Eerst doen dan in jezelf geloven. Dus gevoel volgt in deze gedrag, niet andersom. Je kunt niet wachten totdat je dat niet meer voelt, voordat je anders kunt handelen. Je gaat anders handelen, denkt er bewust over na. En daarna verandert langzaam maar zeker je gevoel.

Dus in de praktijk: je hebt die taart gegeten, terwijl het niet het plan was. En daar baal je ongelooflijk van. Je voelt je eigenlijk mislukt. En dat voel je?

Ja, dat klopt.

En in dat gevoel...

Ongemak verdragen en toch anders handelen

Dat gevoel mag je gewoon voelen. Dat is oké. Sterker nog. Het is essentieel dat dat gevoel juist niet weg hoeft. Je hoeft dat niet weg te maken voordat je verder gaat. Dat ongemak. Van dat gevoel verdraag je. En toch ga je anders handelen. Toch ga je dan niet door in. Alles is mislukt. Het lukt dus laat allemaal maar. Nu eet ik sowieso teveel. Of juist andersom. Dat je denkt van. Ik moet strenger zijn. Het moet beter. Het moet nog meer dit. Hoop dat niet. Je voelt het gewoon.

En je bedenkt. Ja, dit is dat perfectionisme. Ik herken het. Maar ik ga wel door. Ik eet nu gewoon volgens plan. Ik ga gewoon door. Een moorkop brengt wereldvrede niet in gevaar. Let's go.

Dus het gaat om ongemak verdragen. En toch anders handelen. En bewust helpende gedachten daarbij kiezen. En dan. Zal langzaam maar zeker jouw gevoel veranderen. Dat is hoe het werkt. Niet wachten tot je het niet meer voelt. En dan pas kan je het anders doen. Nee, je voelt het ongemak en je gaat het anders doen. Heel bewust anders doen. Anders denken.

Vooruitblik op deel twee van de serie

In de volgende aflevering, over perfectionisme en afvallen, ga ik vertellen hoe je daar anders mee om kan gaan. Wat je kunt doen als dat perfectionisme dus toch toeslaat. Als die stem zegt, zie je wel, jij kunt het niet.

Maar voor nu wil ik je dit meegeven. Vanavond op de bank, morgen bij de lunch, als je iets eet wat niet in je plan stond. En dat gaat jou ook gebeuren. Dat gebeurt ons allemaal. Niet, hoe kan ik zo stom zijn, waarom doe ik dit nou meer. Maar simpelweg, wat kies ik nu.

Want het gaat niet om die ene fout, fout tussen aanhalingstekens. Het gaat erom wat je doet na een fout. Dat is waar het om gaat.

In de volgende aflevering gaan we er verder mee, met concrete tips. Ik zie je dan.