Het geheim van slanke mensen · aflevering 77
77 – Wat als afvallen niet lukt. Je begint iedere maandag gemotiveerd, maar dan eet je toch weer te veel
In deze podcast
In het kort
In deze aflevering van Het geheim van slanke mensen legt Mieke Kosters uit waarom afvallen vaak niet lukt, ook als je iedere maandag gemotiveerd begint. Mieke Kosters bespreekt zes checks, van je doel en aanpak tot saboterende gedachten (de draken in je hoofd) en je mindset. Deze aflevering is voor iedereen die na een paar dagen de motivatie voelt wegzakken en toch weer te veel eet. Volgens de Regieformule van Mieke Kosters verander je eetgedrag in plaats van je eten.
Waarom lukt afvallen niet met wilskracht?
Mieke Kosters legt uit dat het niet genoeg is om het gewoon te willen: als je doel niet aantrekkelijk en urgent genoeg is, of als je aanpak, commitment, gedachten, mindset of onderliggende patronen niet kloppen, blijft het bij een goed voornemen.
Hoe blijf ik gemotiveerd om af te vallen?
Volgens Mieke Kosters kom je alleen in beweging voor een doel dat echt aantrekkelijk en urgent is: de pijn van veranderen moet kleiner zijn dan de pijn van niet veranderen.
Wat zijn saboteurs bij afvallen?
Mieke Kosters noemt de stemmen die je gedrag overnemen draken, gedachten als ga maar naar de snoepkast, kan jou het schelen. Met technieken als defuseren en als-dan scenario's pak je zelf weer regie op je gedrag.
Hoe verander ik mijn eetgedrag blijvend?
Mieke Kosters legt uit dat overeetpatronen aangeleerde eetgewoontes zijn, en dat je die aangeleerde gewoontes ook weer kunt afleren door steeds terug te gaan naar je eetgedrag en in actie te komen.
Het geheim van slanke mensen is de podcast van Mieke Kosters, expert in eetgedragsverandering, schrijver van negen boeken over afvallen zonder dieet en 19 jaar coach van vrouwen die willen afvallen zonder dieet. De podcast is ruim 2 miljoen keer beluisterd.
Het gaat er eigenlijk om dat de pijn van veranderen, dus de pijn van in actie komen, die moet kleiner zijn dan de pijn van niet veranderen.
Hoofdstukken
Luister direct naar één onderdeel
Luister ook
Aflevering 442Hoe houd ik afvallen vol: waarom reëel zijn je laat stoppen?Luister →
Aflevering 437Weekend eetgedrag plannen: stop het licentie-effect bij afvallenLuister →
Aflevering 436Afvallen volhouden: waarom niet iedereen slank wordtLuister →
Welke aflevering past bij jou?
Met de podcast-advies tool ontdek je welke afleveringen passen bij jouw doelen.
Beantwoord een paar vragen, dan zoek ik de afleveringen erbij!
Gratis Startweek
Elke dag chocola, 12 kilo eraf? Het kan!
Pak ook regie op je eetgedrag en start met genieten én afvallen. Helemaal gratis, in je inbox, 5 minuten per dag. Morgen om 7:00 begint dag 1.
Ja, ik doe mee met de StartweekTranscript
De hele aflevering om te lezen
Ik ben vandaag weer heel druk geweest met het maken van nieuwe filmpjes, nieuwe opnames voor de nieuwe trainingen die ik geef. En ja, daardoor word ik eigenlijk steeds zelf ook weer even helemaal teruggeworpen om weer te kijken van wat is nou eigenlijk die basis van afvallen zonder dieet en hoe kan je nou echt erin gaan, echt in actie komen, het echt doen.
En wat wel heel leuk is, is dat die training die ik nu ontwikkel, dat dat ook de basis is van mijn nieuwe boek. Nou, mijn nieuwe boek, Succesvolle Afvallers Diëten Niet, heet het. Gaat het heten, dat kan ik al wel verklappen. Komt in april ongeveer uit, althans dat is de bedoeling. Ik ben natuurlijk nu aan het schrijven en dat doe ik eigenlijk een beetje samen met die trainingen. Dus het loopt een beetje samen.
Nou, vandaag wil ik graag een tipje van de sluier oplichten om iets te vertellen, omdat alleen al de inhoud, de structuur volgens mij, heel veel zegt voor jou.
Omdat als jij iemand bent die eigenlijk wel weet hoe je wilt afvallen, dus je hebt een basis eetpatroon. Als je dat niet hebt, zou ik zeggen, volg een training, startcursus. Of kijk terug, ook in podcast heb ik er, ik heb er ook wel verschillende podcasts voor over opgenomen. Maar als jij weet wat jouw basis eetpatroon is, dat is echt superbelangrijk.
Ik heb nog steeds, nou wat is het, inmiddels al 17 jaar ongeveer nadat ik 18 kilo afgevallen ben, nog altijd hetzelfde basis eetpatroon als toen. Want daar kan ik altijd op terugvallen. Daar ben ik altijd blij mee. En ik weet, als ik dat doe, dan zit ik weer in de regiemodus. Dan val ik af als ik verder niks geks doe. Maar in mijn geval, ik hoef niet echt meer af te vallen. Maar dan heb ik daar buiten gewoon wat ruimte voor leuke dingen. Dingen die ik graag wil, waar ik heel veel zin in heb, et cetera.
Nou, dus dat is je basis eetpatroon. Als je ook een beweegplan hebt, dus je hebt echt een manier van bewegen die goed genoeg is, die bij je past. Waar je energie van krijgt, wat je leuk vindt, wat je blijft doen. Dan heb je natuurlijk in wezen de twee ingrediënten waar afvallen zonder dieet over gaat.
Iedereen zegt altijd, hoe moet je nou afvallen? Nou, er is maar één antwoord wat eigenlijk altijd overeind blijft. En dat is minder eten, meer bewegen, punt. Moeilijker kan ik het ook niet maken.
Maar goed, hoe makkelijk het eigenlijk is, of hoe simpel, of hoe duidelijk. Zo moeilijk is het natuurlijk ergens ook. Want als afvallen makkelijk was, was iedereen wel slank. Dus ook al weet je dit. En neem je je zo voor, ja, ik ga dat doen. In de praktijk lukt dat gewoon niet altijd. Heb je toch, trek in nog een cracker en
kom je in gevecht. Of denk je er helemaal niet over na, heb je toch weer wat gegeten. Of voel je die motivatie langzaam en zeker achteruit gaan gedurende de week. En voordat je het weet heb je toch weer teveel in je mond gestopt. En iedere keer kun je jezelf weer ophebben en denk je ik ga het weer doen totdat je het helemaal zat bent.
Maar deze podcast wil ik met je bespreken waar dat nu aan kan liggen. Hoe dat nou precies werkt en wat de mogelijke oorzaken zijn. Want ik heb a. zelf heel veel ervaring op dit gebied. Maar B, ik ben natuurlijk echt verdiept in eetgedragsverandering. Heel veel onderzoek, heel veel boeken over gelezen. En C, heel, heel, heel veel mensen begeleid die afvallen zonder dieet, die ermee bezig zijn. Ik krijg talloze vragen erover binnen. Ik ben nu ook weer zelf die groepen aan het begeleiden, het 100 dagen programma, maar ook de trainingsgroepen waar ik die begeleidingssessie voor doe. Dus je ziet wat er speelt en ik heb heel veel gesprekken met mensen. Nou, wat daar, wat mij betreft de conclusie, hoe het kan zijn dat het toch niet helemaal lukt, daar wil ik het deze podcast in het kort over hebben. Daar komt-ie.
Goed, je hebt dus besloten, je wilt slanker worden, je begint aan een poging, je wilt echt graag afvallen, zeg je, maar je doet het niet. Of althans, niet genoeg. Dat kan ook, of niet helemaal, maar een beetje half. Nou, waar kan dat nou aan liggen? Er zijn eigenlijk een aantal checks. In mijn nieuwe boek ga ik dus een aantal checks bespreken waar dat eraan kan liggen. En die gaan eigenlijk van vrij eenvoudig
naar steeds wat verder weg of dieper, of hoe je dat dan ook maar wil noemen. Het kan dus best zijn dat jij na de eerste check eigenlijk al voldoende weet en wel weer in actie komt, het weer helemaal voelt en het weer helemaal doet. Dat zou het allermooiste zijn. Als dat niet zo is, kun je eigenlijk steeds een stapje verder gaan. En hoe meer ervaring hebt, hoe groter je lijn verleden, hoe hardnekkiger je een dieetdenker bent, hoe meer stappen je waarschijnlijk nodig hebt. Maar goed, laten we beginnen.
Als je wil afhouden, maar je doet het niet. Het eerste waar het heel goed aan kan liggen, en wat heel veel mensen vergeten vaak, is je doel. Heb je wel een goed doel? Een goed doel? Mensen komen alleen maar in beweging voor een doel wat echt aantrekkelijk is voor ze. Waar ze echt enthousiast van worden. Een visie op zichzelf waar ze blij van worden. Waar ze wat voor willen doen. Het moet echt een aantrekkelijk doel zijn. Je moet er lol in hebben. Je moet er plezier in voelen. Het gaat er eigenlijk om dat de pijn van veranderen, dus de pijn van in actie komen, die moet kleiner zijn dan de pijn van niet veranderen.
Nou, hoe moet je dat zien? Een mens beweegt zich altijd weg van pijn richting plezier. Op het moment dat jouw doel super aantrekkelijk is en je hebt dat echt voor ogen en je hebt dat niet alleen in je hoofd, maar je voelt dat, dan wil je graag veranderen. Dan geeft veranderen je meer plezier dan niet veranderen. Maar als je niet in actie komt, als je het niet doet, als je niet echt in beweging komt, dan is het waarschijnlijk zo dat niet veranderen, dus niet afvallen, maar toch teveel eten, die drie keer, je meer plezier geeft dan wel veranderen.
Ja, dan kun je eigenlijk maar twee dingen doen. Het veranderen aantrekkelijker maken en dat betekent dus echt nadenken over wat zit er achter jouw kilo doel, waarom wil je het, waarom is het belangrijk, wat wil je echt, waar word je blij van. Het is je doel echt aantrekkelijk maken. Of niet veranderen, dus stilstaan, gewoon doorgaan hoe je al bezig bent met deze manier van eten, pijnlijker maken. En dat kan je doen door je in te leven in, wat gebeurt er als je niet verandert? Wat voel je nu? Waar schaam je je nu voor? Waar verstop je je nu voor? Wat is eigenlijk de prijs die je betaalt als je niet verandert? Om daar een keer in te duiken, dat kan net een hefboomwerking geven om wel in beweging te komen richting jouw doel.
Dus een doel moet heel aantrekkelijk zijn. En het tweede is dus een doel moet urgent zijn. Je moet nu willen veranderen. Omdat niet veranderen eigenlijk geen enkele optie meer voor je is. Omdat je dat echt niet langer wil. Omdat je dit gewicht zat bent. Omdat je je eetgedrag zat bent. En omdat je een goed voorbeeld wil zijn. En omdat je fit wil zijn. Die combinatie van urgent en aantrekkelijk moet echt in je doel zitten.
Nou, dat kun je checken. Daar kun je over nadenken. En daar kun je mee aan de slag gaan. Je kunt zorgen dat je voldoet aan deze voorwaarden. Als dat in orde is, dan ga je, maar je doet het nog steeds niet, dan ga je dus verder met een volgende check. En dan kan je kijken naar je aanpak.
Doe je wel de juiste dingen? Doe je dingen die werken voor je? Maar ook, heb je genoeg succeservaringen? Zijn jouw stappen bijvoorbeeld wel klein genoeg? Alleen kleine stappen zijn haalbaar en houdbaar. En iedere keer als je dat doet, denk je, yes, ik heb het gedaan. Dan krijg je een succeservaring. En hoe meer succeservaringen, hoe makkelijker de volgende keer je weer in actie komt. Dus dat gaat echt over hoe je het eigenlijk doet. Wat zijn je regieacties? Heb je daar een beetje lol in?
Maar je kunt ook een aanpak kiezen waarmee je je gevoel van controle en het gevoel van hé, ik ben goed bezig, groter maakt. Dat is bijvoorbeeld door een eetdagboek bij te houden. Wat ook belangrijk is in je aanpak is of je wel echt lekkere dingen blijft eten. Dus dat je niet in het diëten schiet, maar dat je wel degelijk echt gaat genieten van wat je eet. Dat je bewust gaat genieten, dat je daarbij stilstaat. Maar ook dat je dingen doet die bij jou passen. Hou je heel erg van koken bijvoorbeeld? Weet je, ga dan afvallen met nieuwe recepten. Steek daar energie in, want dat past bij je, daar hou je van. En wat ook belangrijk is in je aanpak, is dat je blijft meten bijvoorbeeld. Nou, allemaal voorbeelden waar je in kan duiken.
Maar goed, als je eigenlijk heel tevreden bent over je aanpak en je voldoet aan deze voorwaarden, dan kan het nog weer ergens anders aan liggen. En de volgende check gaat over commitment en prioriteit.
Kijk, je kunt ook soms blijven doorgaan en blijven analyseren en blijven denken, waarom doe ik het niet, waar ligt het aan, hoe komt het. Maar soms is het een kwestie van gewoon doen. Soms is het een kwestie van discipline. Afvallen is niet altijd, heb je die high, heb je die flow, voel je er fantastisch over. Af en toe is het gewoon best wel saai, zelfs verveling kan toeslaan. Uiteindelijk verander je door dagelijks dezelfde dingen te doen. Ja, dat is niet altijd spannend, dat is niet altijd leuk, heb je ook niet altijd zin in. Maar het werkt wel.
Ik zeg vaak, vergelijk maar met de afvalsmachine uitpakken. Ik heb daar echt lang niet altijd zin in. Maar ik weet wel dat als ik het niet doe, dat ik dan morgen nog meer baal. En zo is het eigenlijk ook met afvallen en acties daarvoor. Je hebt er niet altijd zin in, maar als je het niet doet, weet ik wel dat ik niet bij mijn doel kom. Dat ik nog meer baal, omdat ik dan uiteindelijk niet verander. En soms moet je daar verder helemaal niet over nadenken, maar moet je dat gewoon doen. Zonder discussie. Juist zonder discussie.
Nou, wat daarbij kan helpen bijvoorbeeld, om die commitment op een voldoende niveau. Kijk, je valt niet af als je geen commitment hebt. Niemand verandert zonder commitment. En commitment betekent dat je de dingen doet die je te doen staat ook lang nadat je het besluit hebt genomen. Kijk, als jij beslist, ja ik ga beginnen, ik ga af, dan ben je waarschijnlijk gemotiveerd, zit je er lekker in, dan is het allemaal niet zo moeilijk. Maar het gaat erom het ook doen als je het niet meer zo voelt. Als je dat besluit al lang geleden genomen hebt, maar af en toe is het gewoon een kwestie van doorzetten, van doen zonder discussie. Nou, dat kan je wel helpen.
Je kunt je commitment ophogen door een gevoel van zekerheid bijvoorbeeld op te roepen. En daar zijn ook weer allerlei technieken voor. Je kunt echt heel erg aan de slag gaan met dat niet gaan discussiëren. Niet overanalyseren, niet er van alles bij halen. Niet steeds weer in dezelfde valkuilen stappen. En dingen dus ook niet zo groot maken. Dus niet, weet ik veel, alle angsten of allerlei dingen bij halen. Dat hoeft vaak niet eens. Vaak is het een kwestie van doen. Je motivatie en energie bam omhoog en bam in actie komen. Nou, als je deze drie dingen hebt gecheckt
En toch blijft het ingewikkeld, dat kan heel goed, dan ga je verder met kijken naar je gedachten. Wat zijn dan die stemmen die toch steeds weer binnenkomen? Wat zijn dan die gedachten in jezelf? Wij noemen dat vaak draken. Wat zijn dan de draken die jouw gedrag sturen, die jouw bus overnemen aan het stuur gaan zitten en denken, ah joh, doe maar, ga maar naar die snoepkast, kan jou het schelen? Wat gebeurt er precies? Welke stemmen zijn dat? En hoe ga je daar anders mee om? Hoe ga je anders om met die stemmen in jezelf? Dat je er niet per se iedere keer in gevecht mee komt, maar dat je ze een andere plek geeft. Dat jij zelf weer aan het stuur gaat zitten, dat jij zelf weer regie gaat pakken.
Nou, daar zijn technieken als defuceren geschikt voor, maar ook als dan scenario's maken bijvoorbeeld. Je kan heel goed kijken naar wat gebeurt er als je in een dip zit. Ja, dan denk je in problemen. Nou, hoe kun je weer gaan denken in mogelijkheden? Er zijn allerlei dingen voor, maar dat is de volgende stap. Dat kan daaraan liggen, dat je steeds weer in diezelfde saboterende stemmen in jezelf strapt. Nou, als dat ook niet voldoende is, dan kun je kijken naar je mindset.
Denk je misschien te veel in alles of niets, in succes of mislukken als het gaat om afvallen. Richt je je steeds op zekerheid, terwijl je eigenlijk moet richten op groeien, op leren. Ik geloof werkelijk dat regie pakken op je eetgedrag een proces is. En dat dat ook iets is wat altijd belangrijk blijft. Net als fit zijn, je gezondheid, dat zijn waarden. En waarden, dat is niet een project met een kop en een staart. Dat is je hele leven belangrijk. Dat geeft richting in hoe je wilt zijn, hoe je verder wilt. En dat betekent ook, je situatie verandert. Dus je stuit steeds tegen andere dingen aan te lopen. En dat is meebewegen, dat is weer openstaan om weer nieuwe dingen te leren. Blijven leren, blijven ontwikkelen, blijven groeien. Jezelf blijven ontwikkelen. Dat is de richting wat helpt. Als je er zo naar kijkt naar het hele proces van afvallen, dan is het veel makkelijker om door te gaan. Dan is het veel makkelijker om fouten of vergissingen te relativeren en te bedenken, wat kan ik ervan leren en door.
Nou, dat is een gedeelte over je mindset. Maar dan blijft we natuurlijk, we gaan
nog even door. Want als het dan nog niet lukt, dan betekent dat waarschijnlijk dat er wat meer hardnekkige patronen achter je eetdrang zitten. Dus dat betekent dat je het eigenlijk niet zozeer op het niveau, op het moeilijke moment zelf per se te doen hebt. Ja, ook wel. Maar dan heb je nog meer werk te doen. Dan heb je ook werk te doen eigenlijk, ik noem het maar aan de achterkant. Dan heb je werk te doen aan de dingen die jouw eetdrang veroorzaken.
Ik heb bijvoorbeeld, ik krijg altijd eetdrang als ik ergens tegenop zie. Als ik dingen uitstel. Nou, als ik dat weet, dan werkt het dus voor mij heel erg om daaraan te gaan werken. Om minder uit te gaan stellen, om meer door te pakken op andere gebieden. Dat heeft dan niet zozeer met eten te maken, maar het heeft wel heel veel effect. Want het heeft heel veel effect op mijn eetdrang en dus op de manier hoe ik afval.
Dan ga je dus eigenlijk een stapje verder kijken. Dat begint met het erkennen wat jouw patronen zijn. De schaamte voorbij, maar echt zelfbewustzijn vergroten. Echt gaan kijken, hoe werkt dat precies bij mij? In welk gedrag schiet ik? Waar komt dat vandaan? Wat wil ik dan niet voelen? Wat wil ik dan niet ervaren? Waar zie ik dan tegenop? Wat vind ik dan moeilijk? Weet je, op die manier ga je kijken.
Nou, nog altijd blijft gelden, ook als het wel om hardnekkige patronen gaat. Ik kan dat echt, denk ik, niet vaak genoeg zeggen. Overeetpatronen, dat is echt een kwestie van aangeleerde slechte eetgewoontes. En die aangeleerde gewoontes kun je ook weer afleren. Dus het is altijd zaak om het niet te groot te maken, niet te veel bij te halen, maar het wel concreet weer te richten op je eetgedrag en op het doen en op die actie, in actie komen.
Nou, waar je op focust, bepaalt wat je voelt. Daar kan je ook echt heel veel nog in doen, heel veel in leren. Dat is bijvoorbeeld doen alsof het goed gaat. Er zitten eigenlijk allerlei nog elementen in die ik daarin bespreek. Maar ook verder kijken van wat zijn dan die triggers waarna je gaat eten? Dus wat is dan die eetdrang? Wat veroorzaakt die eetdrang? Hoe ziet die eetdrang er dan uit? In welke situaties gebeurt dat dan?
En hoe kan je omgaan met dat soort triggers? Wat kun je doen op het moment dat ze er zijn? Dus dat is wel het moment zelf. Maar ook om ze te voorkomen. Om ze te voorkomen gaat heel vaak over pijnlijke emoties. Die eigenlijk achter je triggers spelen. En dat gaat heel erg over het verdragen van moeilijke momenten. Het verdragen van ongemak bijvoorbeeld. Het toelaten van emoties die je eigenlijk niet fijn vindt.
Dat is heel erg de actbenadering. In een waardevol leven is er ook ruimte voor minder leuke emoties en gedachten. Maar die mogen er best zijn. Sta open voor dat soort dingen, maar ondanks wat er ook speelt of wat er ook in je leven aan de hand is. Voel wat je te voelen hebt en erken wat er speelt. Maar neem die emoties onder je arm of gedachten richting jouw waarden, richting jouw doelen en kom steeds weer in actie.
Dus daar ga je naar kijken. Maar dat gaat dus ook heel erg over accepteren wat er is. Dat gaat heel erg over voelen. En tenslotte ga je kijken naar discipline en gewoontes. Heb je breder zin in een disciplineprobleem?
Of ligt het meer aan gewoontes? Wat zijn nou precies je gewoontes? Hoe kan je nou nieuwe slanke gewoontes ontwikkelen? En uiteindelijk eindigt het weer met die mindset voor altijd. Nou, dat is in een notendop de structuur.
Als jij wil afvallen zonder dieet, zijn dit alle aspecten waar je langs kan gaan. Wellicht heb jij ze lang niet allemaal nodig. Wellicht is het voor jou een kwestie van weten wat je basis is. En dan kijken naar je doel, je aanpak en misschien commitment. Misschien heb je daar genoeg aan. Misschien heb je genoeg aan je gedachten erbij te betrekken. Dat maakt allemaal niet uit. Maar het gaat erom dat je weet wat het spectrum is waar je mee te dealen hebt. En ergens daarbinnen ligt de oplossing. Ligt de oplossing voor iedereen. En dus ook voor jou.
Maar dan moet je er wel voor open willen staan. Dat gaat niet vanzelf. Dat kost tijd. Dan moet je induiken. Dan moet je mee aan de slag gaan. Dan moet je mee oefenen. Dan moet je herhalen. Dan moet je nog weer naar jezelf kijken. Want je komt weer nieuwe dingen van jezelf tegen. En dan gaat het riedeltje weer hetzelfde.
Heel veel van die dingen komen erop neer om echt naar jezelf te kijken. Vanuit een helikopter te bedenken, wat ben ik aan het doen? Waar ben ik mee bezig? Waar wil ik naartoe? Wat is echt belangrijk voor me?
Nou, dit is in de notendop waar ik nu allemaal zelf mee bezig ben. Wat ik allemaal aan het beschrijven ben. En wat ik aan het ontwikkelen ben in trainingen en opdrachten. Ik vind het ongelooflijk interessant en leuk om mee bezig te zijn. Ik hoop dat jij hier ook door aangezet wordt. En dat je inderdaad denkt, goh, bij mij zou het wel eens hier aan kunnen zitten. Of ik heb denk ik hier wat aan.
Nou, dan zou ik zeggen, hou een nieuwe boek sowieso in de gaten. Maar dat duurt nog wel even. Dus daar zijn we nog langer niet. Maar als je denkt, joh, ik wil eigenlijk daar niet op wachten. Ik wil nu aan de slag. Dan zou ik zeggen, kijk eens bij mijn trainingen. Want die duiken hier ook verder op in.
Nou, ik hoop dat dit wat inzicht geeft. Ik hoop dat je hier wat aan hebt. Ik hoop dat er voor jezelf ergens een alarmbelletje is gaan rinken. Dat je denkt, hé, hier zit volgens mij voor mij een crux. Hier moet ik eens over nadenken. Want geloof me, mijn aanpak, maar überhaupt afvallen zonder dieet, is echt alleen geschikt voor levensgenieters met zelfinzicht.
Als jij alleen op zoek bent naar wat menus of wat richtlijnen, wat mag ik wel eten, wat mag ik niet eten, ja, dan kan ik je niet echt verder helpen. Dit gaat echt over kijken naar jezelf, je eigen invloed, je eigen rol. Want ik geloof dat je eetgedrag 100% je eigen verantwoordelijkheid is. En pas als je dat beseft, als je daarvoor gaat staan, zie je ook weer je invloed. En zie je ook weer wat jij kunt veranderen. Nogmaals, eetgedrag, eetgewoontes, slechte eetgewoontes, teveel eten. Het is allemaal aangeleerd gedrag. En dat kun je ook afleren.